یادداشت های دکتر محی الدین قنبری

برای آگاهی، برای بهی

یادداشت های دکتر محی الدین قنبری

برای آگاهی، برای بهی

سرچشمه‌های فکری عبید زاکانی در اخلاق الأشراف

يكشنبه, ۲۹ خرداد ۱۴۰۱، ۱۱:۳۲ ق.ظ

 آموزه‌های عبید زاکانی (د 772 ق) در اخلاق الأشراف از دامنه گسترده‌ای از دانش مانند آثار ادبی، تاریخی، تفاسیر قرآن و متون عرفانی، کتب اخلاقی و آثار فلسفی سرچشمه گرفته و عبید در ترسیم اخلاقِ «مذهب منسوخ» و «مذهب مختار» در رسالۀ خود با خلاقیت و آزادی از آن­ها بهره برده است. او گاه این منابع را چنان دگرگون کرده که از آن­ها تنها صورتی ضعیف برجای مانده است و گاهی هم به ویژه در بهره ­گیری از منابع اخلاقی، نهایت دقت را در رعایت امانت به کار برده است. عبید زاکانی از متن­ هایی اخلاقی و عرفانی و ادبی مانند تهذیب الاخلاق ابن مسکویه، احیاء علوم الدین غزالی، اخلاق ناصری خواجه نصیر طوسی و گلستان سعدی بیشترین تأثیر را پذیرفته است.

مناظره مثبت یا مناظره یا مناظره منفی؟

دوشنبه, ۹ خرداد ۱۴۰۱، ۰۶:۴۵ ب.ظ

     صدها هزار سال نبرد برای بقا، ده ها هزار سال جنگ و بالاخره رقابتی نفس گیر گاه چنان جدی بود که جایی برای چیزی دیگر در زندگی نمی گذاشت. اگر زمانی هم می رسید که زمان زمانه آشتی و صلح بود نمایشی از نبردهایی توافق شده با هزینه هایی مدیریت شده یا نشده انسان هایی را به جان هم می انداخت که فرادستان ببینند و لذت و ببرند. گلادیاتورها و کُشتی گیرها به جان هم می افتادند و مسابقه هایی بدن های آدم ها را می آزمایید. مناظره هایی هم که این روزها برگزار می شود کمتر از آن نیست.  

بزرگداشت فردوسی در شهر ثعالبی

شنبه, ۳۱ ارديبهشت ۱۴۰۱، ۰۱:۴۱ ب.ظ

به مناسبت بزرگداشت حکیم خراسان و زبان ایرانیان ابوالقاسم فردوسی در روز 25 اردیبهشت 1401 در مسجد دانشگاه آزاد نیشابور سخنرانی ای داشتم با عنوان «گزارش شاهنامه فردوسی در شهر ثعالبی نیشابوری». 

رمضان، ماه نوزایی

شنبه, ۳۱ ارديبهشت ۱۴۰۱، ۱۲:۵۶ ب.ظ

در روز 23 فروردین 1401 گفتگویی با دیگر استادان و گرامیان از جمله جناب استاد اردشیر منصوری در پیوند مولوی با رمضان داشتیم که عنوان آن عبارت بود از «رمضان، ماه نوزایی». 


معجزه آب یا سراب؟!

سه شنبه, ۹ فروردين ۱۴۰۱، ۱۲:۳۳ ق.ظ

چند سال پیش یک ویدئو از نویسنده ای ژاپنی در بین ایرانیان و دیگر کشورها دیده می شد که حکایت از شعور آب در برابر دعا و موسیقی و زیبایی و حتا شناخت آدمهای خوب یا بد داشت! ماسارو ایموتو در سال 2014 درگذشت و در سال 2003 بود که جیمز رندی که شبه علم ها را به چالش می کشد و خود شعبده بازی هم کرده است گفت که یک میلیون دلار به ایموتو می دهد اگر ادعای خودش را در یک شرایط علمی یا به اصطلاح آزمایش کور به نتیجه برساند. جدای از آن که این کار انجام نشد، مقاله زیر از دکتر حامد صفایی پور عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس و دکتر مریم عمو به نقد و بررسی این ادعا پرداخته و نامعتبر بودن آن را مطرح کرده اند. 

عقل آدمی در فرهنگ مولوی

دوشنبه, ۸ فروردين ۱۴۰۱، ۱۰:۰۹ ب.ظ

در شماره پنجم از مجله نگاه آفتاب تنها مجله اختصاصی درباره مولوی در ایران مقاله ای نوشته ام در چیستی نگرش مولوی به عقل و کارکردهایش در کتاب فیه ما فیه.

بهار جان و جامعه

دوشنبه, ۸ فروردين ۱۴۰۱، ۰۸:۴۸ ب.ظ

گاهشماری ایرانی و نوروز به گزارش پژوهشگران از دوره ساسانی و هخامنشی متوجه تغییر و بازگشت نیاکان درگذشته به نزدیکانشان در آن روز همچون شماری دیگر از فرهنگ ها بوده است. ایرانیان و پیش از آن مصریان گویی این آیین را داشتند 


حکیم دلیر، عبیدالله زاکانی (772 ق)، از پیشگامان نقد اجتماعی و طبقات و اصناف مردم به ویژه بزرگان اجتماع بود. آنچه که در اینجا می بینید گزارشی از نقد و هزل او درباره قضات و داورانی است که باید مرهم زخم باشند و داد مردم بدهند. عبید خود مدتی در قزوین منصب قضا داشت و البته چندان در آن نماند و خب به آنچه در نقدش گفته خود در بندش هم بوده است.

بهشت مردم دانا: کتابخانه ملی

شنبه, ۱۸ دی ۱۴۰۰، ۱۲:۵۹ ب.ظ

   این مجسمه را دیده اید؟ فکر نکنم! 
   پیکره ای هشت متری از جنس برنز به وزن 10 تن که از رو به رو به دور دست می نگرد و از پشت سر وقتی که از پنجره های کتابخانه ملی نگاه می کنید در هوای دودآلود زمستان تهران دارد به پرچم ایران سلام می دهد.

نگاه مولوی به مردمان

چهارشنبه, ۱۵ دی ۱۴۰۰، ۱۰:۲۴ ق.ظ

     در نشستی که دیروز 14 دی ماه 1400 در خانه گفتگو Club House برگزار شد، در کنار آقای دکتر اردشیر منصوری و دکتر حسن محدثی و دیگر گرامیان پیرامون شناخت مولوی از انسان و زن و مرد و مردمان گفتگو شد. 

حق عاقلی و حد عاشقی در مکتب مولوی

شنبه, ۴ دی ۱۴۰۰، ۱۱:۴۲ ق.ظ
    در مجله «نگاه آفتاب» تنها نشریه اختصاصی به مکتب مولوی در ایران، مقاله ای نوشته ام با نام «جان دلیر مولوی: حق عاقلی و حد عاشقی» در این جستار کوشیده ام که صورتبندی مولوی را از دو مقوله عقل و عشق دریابم و با دیگر نظرها و نظریه ها بسنجم. بخشی از این جستار بدین قرار است:

«شد خارها گلزارها از عشق رویت بارها»(مولوی)
کاری از مجموعه اردشیر رستمی در نگاه آفتاب شماره چهارم

ذهن های ساده و ذهن های پیچیده

جمعه, ۳ دی ۱۴۰۰، ۰۹:۳۹ ب.ظ

روانشناسی دین و معنویت این را به ما آموخته است که ذهن های ساده، توان پرسشگری و امکان پردازش بیشتر را ندارند آنان مستعد بنیادگرایی (1) و سربازانِ بالقوه بردگی اند. آنان جامعه ای برده خو را تشکیل می دهند و جامعه برده خو از اخلاق و سلامتی به غایت دور است.
      کتاب دوست و همکار ارجمند، سرکار خانم دکتر صبا فدوی پس از کوشش و پژوهشی گسترده درباره اندیشه های عین القضات همدانی کشته شده در سال 525 قمری  به دست دوستان فرهنگ و اندیشه رسید و در برگ تقدیم، هدیه به اهل شک شد که به گفته عین القضات «اهل شک عزیزاند». قطعه های انتخابی دل انگیز در کنار بحث های دراز دامن و تخصصی و گفته های نو در این کتاب بسیار به چشم می خورد 

کفر جهل است و قضای کفر علم

سه شنبه, ۱۶ آذر ۱۴۰۰، ۰۹:۳۴ ب.ظ

وبینار روانشناسی معنویت

دوشنبه, ۱۵ آذر ۱۴۰۰، ۱۰:۰۷ ق.ظ

روز شنبه 13 آذر ماه 1400 به یاری انجمن روانشناسی دانشگاه آزاد نیشابور وبیناری برای گروه روانشناسی برگزار شد که در آن سخنرانی و پرسش و پاسخ به رویکردها، تاریخچه، دشواری های مطالعات روانشناختی، سنت های روانشناسی دین و معنویت و همچنین فضای حاکم بر این دامنه پرداختم. در آغاز گزیده ای از گفتارهای موجود از سیر تحول معنویت در مسیحیت تا زیست معنوی در زندگی صنعتی مورد بحث قرار گرفت

سرچشمه های آشنایی با مکتب مولوی

يكشنبه, ۱۶ آبان ۱۴۰۰، ۰۱:۱۱ ق.ظ

منابع اصلی شناخت مولوی را می توان همچون انگشتان دو دست در دو دسته پنج تایی شمارکرد. نخست نوشته هایی است که از خود مولوی یا منسوب به اوست اینها عبارتند از:

- مثنوی معنوی در شش دفتر که خود مولوی آن را اصولِ اصولِ اصول دین می دانست.

دین به جای جادو، ایدئولوژی به جای دین

جمعه, ۱۴ آبان ۱۴۰۰، ۱۱:۴۱ ب.ظ

1. از طبیعت که گذشتیم جادو نرم افزار و ناموس زیست آدمها در قبیله و آل و ایل شد. جادو راهی بود به امید، کاری بود برای بهتر شدن و بیشتر داشتن. جادوگران سرآمدان بودند و به آدمیان آن می دادند که از جانوران جدا باشند و بهتر زندگی کنند، دست کم امیدی بیشتر و خیالپردازی ای بیشتر. آنان با «تسلط بر نوعی قدرت از طریق وحدت با ذاتی نادیدنی یا ارواح» به دفع شر و جذب خیر می پرداختند. آنان بیشتر از پیشگویان آموزش می دیدند و از فرهمندی در اجتماع برخوردار بودند. برخی مستقر بودند و برخی سیار. (1) جادو راهی بود برای چیرگی بر کیهان و موجوداتش که آنی باشد که ما می خواهیم.

انگیزه های عطار در نگارش تذکرة الاولیاء

سه شنبه, ۲۷ مهر ۱۴۰۰، ۱۲:۵۹ ق.ظ

سال 1395 مقاله ای نوشتم به یاد و خاطره فریدالدین عطار نیشابوری، پرسش اصلی آن این بود که انگیزه های عطار در نگارش تذکرة الاولیاء چه بود؟

می‌توانیم مجموع انگیزه‌های عطّار را در نگارش تذکرة الاولیاء یک جا ببینیم و به دسته‌بندی، تحلیل و نقد آنها بپردازیم:

دین مادری، همچون زبان مادری

دوشنبه, ۲۶ مهر ۱۴۰۰، ۱۱:۱۸ ب.ظ

    همان طور که فرگشت نشان داد انواع گیاهان و جانوران ریشه و پیوندهای مشترکی دارند ولی این محیط است که آنها را گونه گون و به رنگ ها و شکل های مختلف و با سادگی و پیچیدگی های کم یا زیادتر در آورده، همان طور که کشف ژن هم این پیوندها را بیشتر برایمان نشان داد و بسیاری از آنچه در نظریه فرگشت آمده بود را در اندازه های قانون علمی به واقعیت نزدیکترمان کرد، نوام چامسکی هم نشان داد که

1. به نظر می رسد از دوران های دور بین سامانه خدایان یا الاهیات با سامانه سیاسی نسبتی بوده است و فرمانروا و شاه زمین با فرمانروا و ملک آسمان و زمین نسبتی اگر چه خودخوانده داشته و نمود و نماینده ای برای اراده او بوده است. دو گانه قدرت و معرفت در علوم اجتماعی این را به ما نشان می دهد که قدرت پایه هایی در دانش دارد و از سویی دین، دانش و هنر و معرفتی را که براندازه قامت خود باشد را بر می تابد و از دیگر گفتارهایی که با خود تناسبی نبیند پرهیز می کند و گاه با آن می ستیزد.

2.  اندیشه توحید در دیرترین زمان در مصر توسط شاه مصر اخناتون (Amonhotep IV) در حدود 3300 سال  و اندی پیش خورشید (آتون) را خدایی یگانه خواند و این پیش از اندیشه توحیدی مطرح در دین یهود است.