یادداشت های دکتر محی الدین قنبری

برای آگاهی، برای بهی

یادداشت های دکتر محی الدین قنبری

برای آگاهی، برای بهی

پیوندهای روزانه

خرداد و جادوگری

يكشنبه, ۲۰ بهمن ۱۳۹۲، ۰۹:۵۸ ق.ظ

1.   جادو:

 اگر در دنیای پیش از دین و دانش، به یافته­ ها و بافته ­های نظری انسان­ها درباره ­ی مسائلشان اسطوره بگوییم، شاید بتوان جادو را کوشش­های عملیِ نامعمول آنان در تحقق و دستیابی به خواسته ­هایشان تلقی کرد. در ماهیت جادو، یک تغییر و دگرگونی از پدیده و وضع موجود به خواسته­ ها و وضع مطلوب رخ می­دهد و با درستی یا نادرستی آن هدف و خواسته، جادوی سفید یا سیاه نام می ­گیرد. (1)  جادو اگر چه بر پایه ­ی همان دانش زمانه و اساطیر بنا نهاده شده، با سبک زندگی مردم و شرایط زیستی آنان سخت در پیوند است و در جامعه ­ی شکارگری یا کشاورزی ادبیاتی پیدا می ­کرد که با روزگار ما متفاوت است.  برای نمونه، در زندگی امروز،‌ جادوی رسانه­ ها از جادوگران پیشین کارگرتر است.

2.     خرداد:

 ماه بالندگی و کمال و ماه آب و آب­یاری و جادویی است که این­ها در رسیدن به خواسته ­هایمان دارند. خرداد و مرداد (هئورتات و اَمرتات) نام دو ماه در تقویم امروز ایرانیان است که در قرآن کریم از آنها به عنوان دو فرشته ­ی جادوآموز (هاروت و ماروت) در بابِل یاد شده که پیش از آموزشِ جادو با فراگیران شرط می­کردند که کارشان فتنه و آزمون است و مبادا که کافر شوید! (ر.ک: البقرة، 102) این آزمون، آزمونِ برخورداری از کمال و مانایی بود، به مردم هشدار می­دادند که از این کمال به درستی و حُسن استفاده کنند، نه آنکه برای ناراستی و سوء و کُفران حقیقت و نعمت به کارش بندند. خرداد در فرهنگ ایران، نام یکی از امشاسپندان (یاران مقدس و جاودان اهورا مزدا) است که نماینده­ی کمال و بالندگی است. در این ماه که مؤنث تلقی شده، «گرمی» آغاز می­گیرد و این «آب» است که یاری می­دهد تا زندگی زندگان کمال یابد و در جنگ با دیو و جادوی سیاهِ تشنگی و ضعف پیروز باشند.

3.     خرداد امسال:

اکنون خردادی دیگر و جادویی دیگر از راه رسیده است و شگفتا که تغییرهای سیاسی و اجتماعی مهمی را در دهه­ های گذشته در این دو ماه خرداد و مرداد شاهد بوده­ ایم. هر یک از افراد و سازمان­ها و گروه ­های حامی آنان با تمام کمال­هایشان می­ کوشند تا به خواسته­ی خود برسند. آزمونی دیگر در پیش است و آن این است که آنان آنچه ­که دارند را به جادوی سیاه می­آلایند یا به جادوی سپیدش می­پالایند. دانایی و زیبایی، کمال هست و البته نه همه­ی کمال؛ دارایی و توانایی (قدرت) هم کمال هستند ولی آنها هم به تنهایی، تنها سهمی از کمال را به ارث برده­ اند؛ شماری از انسان­ها که صد البته بسیار هم هستند، سخت در پی هر یک از اینها جان و ایمان خود و مردمی دیگر را قربان کرده ­اند تا دستشان کارگر افتد و حاجتشان روا شود. در عرصه­ی طبیعت نیروی هر جادویی که قوی ­تر باشد چیره خواهد شد و کاری به این نخواهد داشت که آن نیرو در راه هدفی درست، با گامها و روشی درست به کار بسته شده یا خلاف آن بوده است؛‌ چیرگی از آن کسی­ است که کمال بیشتری داشته باشد. این همان هشدار هاروت و ماروت است که در قرآن از آن یاد شد. آنان ­که از کمال بیشتری برخوردارند،‌ اگر درستی و راستی را از یاد ببرند، به کفر درغلتیده ­اند و حقیقت و نعمتِ کمال و بهی را پوشانده­ و ناسپاسی یزدان کرده ­اند؛ ‌اگر چه در ظاهر هم پیروز باشند و توهم چیرگی در ظاهر، آنان را به حقانیت و درستی خود سوق دهد.

«و گر جادوان راست این دستگاه

مرا خود به جادو نباید سپاه» (فردوسی)

جامعه وقتی از کمال برخوردار خواهد بود که از همه ­ی کمال­ها در جای خود برخوردار باشد. دارایی و زیبایی و توانایی و دانایی و پاکی و سلامتی و عدالت همه در جای خود کمالند و می­توان با فزونی هر یک از آنان رقیب ضعیف­تر از خود را از میدان به در کرد و هر یک نماینده­ای از اسماء الهی یا فرشتگان خدا هستند که در جهان تغییراتی ایجاد می­کنند. از میان همه­ی این کمال­ها، کمالی که خدای آن را به خود نزدیک­تر داشته است، «مهر» و «رحمت» است که دین، دین مهر است و کیش، کیش مهر. برای همین است که کلید در گنج حکیم و حکومتِ درست را «بسم الله الرحمن الرحیم» دانسته ­اند، چرا که این رحم کردن و مهر ورزیدن است که آدمیان را به هم و همه­ی آنان را به حق وصل می­ کند اگر نه هیچ یک از آن دیگر کمال­ها به تنهایی کامل نخواهد بود و مهر ورزیدن هم به عمل است و تقوا؛‌ باشد که به جادوی مهر، خردادمان پرداد شود. اینک این گوی و این میدان:

«به عمل کار برآید؛ به سخن­دانی نیست!»

[1] . برای اطلاع بیشتر از جادو ر.ک: سلیمانیان، سهیل، چیستی جادو،‌ تهران، آموزش و سنجش، 1386 و همچنین مدخل «جادو» در دائرة المعارف بزرگ اسلامی.

نظرات  (۲)

حضرت علی (ع): مردم دو دسته اند یا برادر دینی تواند یا در خلقت نظیر وشبیه به تو.
---
نبیند مدعی جز خویشتن را/ که دارد پرده پندار در پیش


  • محی الدین قنبری
  • این نوشته را پیش از انتخابات 1392 برای روزنامه ایران نوشته بودم که چاپ نشد.

    ارسال نظر

    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی