یادداشت های دکتر محی الدین قنبری

برای آگاهی، برای بهی

یادداشت های دکتر محی الدین قنبری

برای آگاهی، برای بهی

پیوندهای روزانه

معرفی کتاب 3: فرهنگ اصطلاحات امور فرهنگی

پنجشنبه, ۲۴ بهمن ۱۳۹۲، ۱۲:۵۴ ب.ظ

    داشتن یک مجموعه توضیح و اطلاعات اولیه و لازم از اصطلاحات، یک رشته کتابهایی را پیش روی خواهندگان آن گذاشته است که به فرهنگ­های تخصصی یا دمِ­ دستی  (Hand book) یا (Key Guides) در مجموعه کتاب­های مرجع شهرت یافته ­اند. عالمان و حکمای مسلمان این وجه از هر رشته­ ای را «مبادی تصوریه» و امروزیان از آن با عنوان «اصطلاح ­شناسی» (Terminology) یاد کرده­ و آموزش آن را در هر رشته­ ای بخشی ضروری دانسته­ اند.

     کتاب «مفاهیم بنیادی نظریه ­ی فرهنگی» (Cultural Theory: The Key Concepts) به کوشش اندرو ادگار (Andrew Edgar) و پیتر سجویک (Peter Sedgwick)، تئوریسین چپ بریتانیایی در دهه ی 1950،  یکی از آن فرهنگ­های تخصصی در رشته ی مطالعات فرهنگی است که نشر آگه با ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی در ایران منتشر کرده­ اند. اصل کتاب در سال 2002 در لندن منتشر شده و در سال 1387 در ایران به بازار آمده است. این کتاب که «به خواهرها و برادرهای­مان» تقدیم شده هر یک از 300 اصطلاح کلیدی را در کمتر از یک صفحه توضیح داده است در مقدمه مترجمان نوشته­ اند که برخی از مدخل­ها را به جهت اهمیت­شان در متن افزوده­ و علاوه بر آن فهرستی از کتاب­های مربوط به حوزه مطالعات فرهنگی را که در ایران ترجمه یا منتشر شده برای پی­گیری مطالعات فارسی زبانان به پایان کتاب افزوده­ اند و این خود خدمتی دیگر در کتاب­شناسی دامنه مطالعات فرهنگی است. داشتن این کتاب برای فعالان این رشته از علوم انسانی اگر ضروری نباشد مفید فایده خواهد بود و ناشر آن اطلاع داد که چاپ آن رو به اتمام است و چندتایی از آن در کتابفروشی­ها باقی مانده است. (تلفن نشر آگه: 66402349)

      در چیستی نظریه ی فرهنگی و مطالعات فرهنگی مطالب مهمی در مقدمه مختصر اما بسیار روشنگر این کتاب آمده است:

 «پاسخ­ها به چیستی فرهنگ لاجرم متعدد بوده و اغلب با نحوه­ ی طرح پرسش بستگی پیدا می­ کند. ... «نظریه­ ی فرهنگی» دست­ِکم در مقام نظر، همه­ ی ساحت­های فرهنگ را در برمی­ گیرد. فرهنگ دیگر به موضوعی از پیش معین با معنایی از پیش تثبیت­ شده و طبیعی شده دلالت نمی­ کند، بلکه به فضا و موضوعی برای بحث درباره­ ی پرسش­هایی بدل می­شود که نه فقط به مسائل مربوط به سوژه­ گی می­ پردازند، بلکه به بررسی مسائل مربوط به قدرت، بازنمایی (Representation) و گفتمان(Discourse) نیز می­نشینند. بنابر این ساختن نظریه، پیوند تنگاتنگی با موضوع آن دارد. نظریه­ ی فرهنگی تنها به بحث درباره­ ی فرهنگ یا فهرست کردنِ مصادیق آن نمی نشیند بلکه آن را «جامه­ ی نظر» نیز می­ پوشاند. هر نظریه، طرح­واره­ ی تبیینی است که به پدیده­ های گوناگون معنا می­ بخشد. در نتیجه، نظریه­ ی فرهنگی متضمن ایضاح و تبیین صورِ فرهنگی بر اساس معیارهایی است که این یا آن طرح­واره واجد آن است.روش­های متعددی – که در بافت طیف وسیعی از رشته­ها و رویکردها شکل گرفته ­اند- وجود دارند که برای مطالعه­ ی فرهنگ مناسب هستند و می ­توان آنها را به کار بست این روش­ها تبیین­های گوناگونی درباره­ ی معنا و دلالت­های آن به دست می­ دهند مثل: فلسفه­ ی تحلیلی، فلسفه­ ی قاره­ ای، انسان­شناسی فرهنگی، مارکسیسم، روان­کاوی، جامعه شناسی)

     طیف نظریه ­های موجود، خود منعکس کننده ­ی کثرت­گرایی ای است که این روی­کرد از آن دم می­ زند. در واقع، این گونه­ گونیِ نظری بازتابنده ­ی چندگانه­ گیِ معناهای ممکنی است که می­توانند در جای خود با واژه­ ی «فرهنگ» پیوند بخورند. ... هر کوششی برای توضیح فرهنگ وجوهِ گوناگونِ دانشِ متناسب با آن را پیش­ انگاری می­ کند (و این مسئله­ای است که به معرفت ­شناسی مربوط می­ شود)، و به همین منوالبه سایر مسائلی که به صورتِ فلسفی طرح شده­ اند، مانند مسائل مربوط به زبان، بازنمایی و متافیزیک، نیز می­پردازد. البته لزومی ندارد که نظریه ی فرهنگی آغازگاهِ کارِ خود را طیفی از مسائل محضِ فلسفی قرار دهد. ...، در سایر رشته­ ها هم که مدخلیتی به نظریه ­ی فرهنگی دارند، چنین چشم­ اندازهایی دیده می­ شود (مثل انسان­شناسی، اقتصاد، روانکاوی، یا جامعه­شناسی) و نظریه­ ی فرهنگی با همه­ی اینها هم از حیث مسائل و هم از حیث روش­شناختی پیوند دارد.

     با اینکه مطالعات فرهنگی مکرراً به نقادی پوزیتیویسم و مدلی که برای پژوهش علمی از آن مشتق شد، برخاسته و بر این باور بوده که پوزیتیویسم توانایی فهم پرسش­های مهم را ندارد، اما از این امر نمی­ توان نتیجه گرفت که فقط نظریه­ ی فرهنگی است که به نقادی همه­ جانبه­ ی تقسیم­ کارِ علمیِ پوزیتیویستی می­ پردازد. ... شاید بتوان نظریه­ ی فرهنگی را مشخصه­ ی انباشت تردیدها و نقدهایی دانست که در مقابل روی­کردهای سنتی در تحقیقات دانشگاهی سده ­ی بیستم قد عَلَم کرده ­اند. این شک و تردیدها در نقد به مدرنیته و پروژه ­ی روشن­گری انباشته شده­ اند، و ما را وادار می ­کنند بپذیریم که این تغییراتِ فکری رابطه­ ی تنگاتنگی با سایر فرایندهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی دارند، فرایندهایی از قبیل سوق یافتن به جانب آموزش همه­ گانی و افزایش حساسیت نسبت به تکثر سیاسی پس از جنگ جهانی دوم.»*

*گزیده از مقدمه.

-        اندرو ادگار، پیتر سجویک، مفاهیم بنیادی نظریه­ ی فرهنگی، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران، آگه، 1387، 381 صفحه، 6900 تومان.

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی